Obywatelskie społeczności energetyczne na terenie Unii Europejskiej

Czas czytania: 5 minuty

Społeczności energetyczne w państwach członkowskich Unii Europejskiej, są próbą transpozycji przepisów unijnych dyrektyw. Społeczności energetyczne powstają na terenie całej Uni Europejskiej, taniejąca technologia OZE pozwala przeciętnym obywatelom zaangażować się w transformację energetyczną.

Polski ustawodawca stara się rozwijać koncepcję społeczności energetycznych. W latach 2016-2021 wdrażane były na terenie Polski klastry energii oraz spółdzielnie energetyczne. Podmioty te wymagają jednak wciąż odpowiednich zmian legislacyjnych o których można przeczytać w następującym artykule: Analiza prawno-porównawcza klastrów energii i spółdzielni energetycznych.

Proponowane przepisy w zakresie obywatelskiej społeczności energetycznej.

Polski ustawodawca w najnowszym projekcie ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne i ustawy o odnawialnych źródłach energii (numer wykazu UC47) zamierza wprowadzić kolejną koncepcję społeczności energetycznych w postaci “obywatelskiej społeczności energetycznej”.
Zgodnie z art. 1 pkt 13f projektu nowelizacji ustawy prawo energetyczne obywatelska społeczność energetyczna to podmiot posiadający zdolność prawną, opierający się na dobrowolnym i otwartym uczestnictwie, mający za cel zapewnienie korzyści środowiskowych, gospodarczych lub społecznych dla swoich członków, udziałowców lub wspólników lub obszarów lokalnych, na których prowadzi działalność. Obywatelska społeczność energetyczna może zajmować się w odniesieniu do energii elektrycznej między innymi wytwarzaniem, w tym ze źródeł odnawialnych, dystrybucją, obrotem, agregacją, magazynowaniem. Zgodnie z art. 11u. 1. nowelizacji obywatelska społeczność energetyczna może wykonywać działalność wyłącznie w formie: spółdzielni w rozumieniu ustawy z dnia 16 września 1982r.–Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2021 r. poz. 648), stowarzyszenia w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2020 r. poz. 2261), z wyłączeniem stowarzyszenia zwykłego, spółki osobowej, z wyłączeniem spółki partnerskiej, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w rozumieniu ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1526 i 2320).

 Statut lub umowa obywatelskiej społeczności energetycznej zapewnia, że uprawnienia decyzyjne i kontrolne przysługują członkom, udziałowcom lub wspólnikom obywatelskiej społeczności energetycznej będącym wyłącznie odbiorcą energii elektrycznej w gospodarstwie domowym, jednostką samorządu terytorialnego, mikroprzedsiębiorcą lub małym przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r. poz. 162), dla których działalność gospodarcza w zakresie obrotu, wytwarzania i dystrybucji energii elektrycznej nie stanowi przedmiotu podstawowej działalności gospodarczej określonej zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 443 i 1486). Podnadto statut lub umowa obywatelskiej społeczności energetycznej określa sposób prowadzenia rozliczeń oraz podział energii elektrycznej, która jest wytwarzana przez będące własnością tej społeczności jednostki wytwórcze wewnątrz obywatelskiej społeczności energetycznej.

Obywatelska społeczność energetyczna może podjąć działalność po uzyskaniu wpisu w rejestrze obywatelskich społeczności energetycznych, prowadzonym przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.

Polski ustawodawca zaproponował również, aby członek, udziałowiec lub wspólnik obywatelskiej społeczności energetycznej zachował prawa i obowiązki wynikające z jego statusu jako odbiorcy końcowego, w tym odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym wynikające z przepisów ustawy.

Obszar działalności obywatelskiej społeczności energetycznej został sprowadzony do jednego operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego zaopatrującego w energię elektryczną odbiorców będących członkami, udziałowcami lub wspólnikami tej społeczności, których instalacje są przyłączone do sieci danego operatora.Obszar działania obywatelskiej społeczności energetycznej ustala się na podstawie miejsc przyłączenia odbiorców będących członkami, udziałowcami lub wspólnikami tej społeczności do sieci dystrybucyjnej elektroenergetycznej o napięciu znamionowym nie wyższym niż 110 kV. Należy wskazać, że według proponowanych przepisów działalność obywatelskiej społeczności energetycznej nie może obejmować połączeń z innymi państwami.

Przykładowe uwagi do proponowanego brzmienia proponowanych przepisów dotyczących obywatelskiej społeczności energetycznej:
  • Należy negatywnie ocenić uniemożliwienia obywatelskiej społeczności energetycznej prowadzenia działalności obejmującej połączeń z innymi państwami. Ograniczenie to jest sprzeczne z obecną polityką energetyczną UE, która zakłada, że integracja rynku energii, rozwój transgranicznych sieci i stworzenie jednolitego europejskiego rynku energii stanowi priorytet UE. W uzasadnieniu załączonym do projektu nowelizacji powyższe ograniczenie nie zostało uzasadnione
  • Należy negatywnie ocenić ograniczenie obszar działalności obywatelskiej społeczności energetycznej do jednego operatora systemu dystrybucyjnego. Tak wąskie kryterium lokalizacyjne nie zostało zawarte w dyrektywie 2019/944.
Na terenie UE nie tylko polski ustawodawca stara się rozwijać koncepcję społeczności energetycznych. Poniżej znajdują omówienie przykładowe rozwiązania legislacyjne dla społeczności energetycznych w innych państwach UE.

Grecja

Społeczność energetyczna została zdefiniowana na gruncie greckiej ustawy nr. 513/2018. Grecka społeczność energetyczna jest podmiotem, którego celem promowanie zrównoważonego rozwoju energetycznego, produkcji, magazynowania, auto-konsumpcji, dystrybucji i dostaw energii, zwiększanie samowystarczalności energetycznej lokalnych społeczności, a także poprawa efektywności energetycznej w końcowym wykorzystaniu energii na poziomie lokalnym i regionalnym. Członkami greckiej społeczności energetycznej mogą być osoby fizyczne, osoby prawne jak i odpowiedniki polskich jednostek samorządu terytorialnego. Grecka społeczność energetyczna odpowiada idei spółdzielni. Każdy członek greckiej społeczności energetycznej ma jeden głos co sprawia, że podmiot ten jest demokratycznie zarządzany.

Grecka ustawa zawiera tzw „kryterium lokalności”, co koresponduje z przepisami dyrektywy RED II i IEMD. Kryterium to oznacza, że greckie społeczności energetyczne powinny być związane z lokalną społecznością na terenie której działa. Projekty prowadzone przez grecką społeczność energetyczną powinny prowadzić do tworzenia synergii i partnerstw na rzecz realizacji projektów energetycznych odpowiadających
lokalnym potrzebom, wykorzystujących lokalne OZE. Kryterium lokalności przekłada się na obowiązek, aby co najmniej 51% członków było związanych z miejscem, w którym znajduje się siedziba społeczności energetycznej. Zachęty finansowe dla greckiej społeczności energetycznej
obejmują między innymi zwolnienie z procedur przetargowych dla projektów o mocy do 6 MW w przypadku farm wiatrowych i 1 MW w przypadku fotowoltaiki (PV). Istnieje również zwolnienie z obowiązku uiszczania opłaty rocznej za prawo do posiadania koncesji na wytwarzanie energii elektrycznej oraz obniżona do 50% wpłata gwarancyjna za udział w systemie dopłat opartym na aukcjach.

Należy zaznaczyć, że pomimo umożliwienia szerokiej gamie podmiotów uczestnictwa w greckiej społeczności energetycznej, greckie ustawodawstwo wzakresie społeczności energetycznych jest sprzeczne z koncepcją renewable energy community (REC) z dyrektywy RED II oraz citizens energy community (CEC) z dyrektywy IEMD, gdyż zawiera między innymi szereg barier administracyjnych (np. długi czas procedur związanych z przyłączeniem do sieci), które uniemożliwiają rozwój greckim społecznościom energetycznym. Ponadto od 2022 roku każda grecka społeczność energetyczna ma konkurować z dużymi prywatnymi inwestorami w konkurencyjnych przetargach na zapewnienie pomocy publicznej operacyjnej dla instalacji OZE.

Grecki ustawodawca w nowelizacji aktów prawnych regulujących sektor OZE z 2020 roku przyznał pierwszeństwo w procesie przyznawania koncesji na wytwarzanie energii tylko dla tym społecznościom energetycznym, w których uczestniczą organizacje samorządowe, w których zyski nie są dzielone i które mają więcej niż 60 członków. Wywarło to ogromną presję na mniejsze społeczności energetyczne, które mają bardziej skomplikowane mechanizmy podejmowania decyzji oraz trudniejszy dostęp do finansowania i uwalniania środków poprzez czasochłonne procesy. Jest to sprzeczne prawodawstwem UE, które stanowi, że państwa członkowskie powinny zapewnić ramy umożliwiające promowanie i ułatwianie rozwoju podmiotów odpowiadającym koncepcjom REC i CEC – powinny one mieć zagwarantowane odpowiednie wsparcie i zachęty tak aby mogły uczestniczyć na rynku energii na równi z innymi uczestnikami rynku.

Hiszpania

Społeczność energetyczna została zdefiniowane na gruncie królewskiego dekretu z mocą ustawy nr. 23/2020 z dnia 23 czerwca 2020r.
Hiszpańska społeczność energetyczna jest osobą prawną opartą na otwartym i dobrowolnym uczestnictwie i kontrolowanymi przez jej
członków. Instalacje OZE stanowią własność społeczności energetycznej lub jej członków. Członkami mogą zostać osoby prawne, osoby
fizyczne, MŚP lub gminy. Celem hiszpańskiej społeczności energetycznej jest zapewnienie korzyści środowiskowych, gospodarczych lub społecznych swoim partnerom lub członkom lub lokalnym obszarom, na których działają, a nie korzyści finansowych. Definicja ta jest bliższa koncepcji REC z dyrektywy RED II niż CEC z dyrektywy IEMD.

Litwa

Litwa przyjęła szerokie rozumienie społeczności energetycznej. Na gruncie litewskiego prawa Litwie, społeczność energetyczną zdefiniowano jako każdy demokratycznie zarządzany podmiot prawny, którego celem jest prowadzenie działalności non-profit, oraz który posiada, rozwija, zużywa, magazynuje i sprzedaje energię z instalacji OZE zlokalizowanych na lokalnym terenie. Litewski ustawodawca założył, że członkami społeczności energetycznej mogą być osoby fizyczne, jak również małe i średnie przedsiębiorstwa lub jednostki samorządu terytorialnego, takie jak gminy. Litewski ustawodawca wprowadził warunek, że osoby fizyczne, zamieszkujące teren lokalnej gminy, muszą stanowić posiadać co najmniej 51% uprawnionych do głosowania na walnym zgromadzeniu członków. Litewska koncepcja (podobnie jak hiszpańska), jest próbą odzwierciedlenia przede wszystkim REC z RED II, gdyż jej przedmiot działania został ograniczony tylko do projektów OZE.

Zachęcam do przeczytania artykułu o spółdzielniach energetycznych, będących również podtypem społeczności energetycznych: Spółdzielnie energetyczne. Sprawiedliwa transformacja zaczyna się lokalnie.

Źródła:


1.Interreg Europe, Info – Pack: establishment of an energy community, Bruksela 2018, http://enercommunities.eu/wp-
content/uploads/2019/06/INFO-PACK_By_Innopolis_ΕΝ.pdf
(dostęp:14.05.2021r.) .

  1. A. Carazimaru, Energy communities: an overview of energy and social innovation, Bruksela 2020.
  2. Rescoop.eu, Greek energy communities at risk: urgent action needed, Bruksela 2021. https://www.rescoop.eu/news-and-
    events/press/development-of-energy-communities-in-greece-challenges-and-recommendations
    (dostęp: 14.05.2021r.)
  1. Greandealflow.com, Renewable energy projects in Spain – new regulations, https://greendealflow.com/renewable-energy-projects-in-spain-
    new-regulation
    (dostęp:14.05.2021r.).
  2. Campos Inês, Pontes Luz Guilherme, Marín-González Esther, Gährs Swantje, Hall Stephen, Holstenkamp Lars,Regulatory challenges and
    opportunities for collective renewable energy prosumers in the EU,Energy Policy 2020”,https://doi.org/10.1016/j.enpol.2019.111212 (dostęp:15.05.2021r.)
  3. N. Scholz, Challenges for community energy in Pagramantis, 2021, https://co2mmunity.eu/ce-challenges-in-pagramantis (dostęp:
    15.05.2021r.) 
  4. Ministerstwo Energii Litwy, Lithuania to allow renewable energy communities, more opportunities for businesses to use green electricity,
    Wilno 2020, https://enmin.lrv.lt/en/news/lithuania-to-allow-renewable-energy-communities-more-opportunities-for-businesses-to-use-green-
    electricity
    (dostęp: 14.05.2021r.)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *